Wie mag geen wei-eiwit gebruiken?
Wei-eiwit is het meest gebruikte sportsupplement in Nederland. Het is goed onderzocht, effectief en voor de meeste mensen veilig. Toch zijn er groepen voor wie wei-eiwit niet geschikt is, of voor wie extra voorzichtigheid geldt. De redactie zet ze op een rij, met de redenen erachter en de alternatieven.
Wat is wei-eiwit?
Wei-eiwit wordt gewonnen uit de vloeistof die overblijft bij het maken van kaas. Het is rijk aan essentiële aminozuren, met name leucine, en wordt snel verteerd. Daardoor is het een populaire keuze na de training.
Er zijn verschillende vormen. Weiconcentraat bevat meestal 70 tot 80 procent eiwit en nog wat lactose en vet. Wei-isolaat is verder gezuiverd, bevat vaak 90 procent eiwit of meer en weinig lactose. Hydrolysaat is gedeeltelijk voorverteerd, wat de opname nog versnelt en de allergeniciteit iets kan verlagen.
Het positiestatement van de International Society of Sports Nutrition beschrijft wei-eiwit als een effectieve en veilige manier om de eiwitinname te verhogen bij gezonde, actieve mensen. Het is een voedingsmiddel, geen geneesmiddel.
Dat betekent niet dat het voor iedereen geschikt is. De belangrijkste beperkingen hebben te maken met allergie, intolerantie, bestaande aandoeningen en productkwaliteit.
Koemelkeiwitallergie en lactose-intolerantie
De belangrijkste groep die wei-eiwit moet vermijden, zijn mensen met een koemelkeiwitallergie. Wei bevat onder meer bèta-lactoglobuline en alfa-lactalbumine, die bij allergische mensen reacties kunnen uitlokken, van huiduitslag en buikklachten tot benauwdheid en anafylaxie. Ook gehydrolyseerde wei is voor hen niet veilig, tenzij het om speciale medische voeding gaat.
Lactose-intolerantie is iets anders. Hierbij gaat het niet om een reactie van het immuunsysteem, maar om een tekort aan het enzym lactase. Een overzicht van Misselwitz en collega’s in Gut beschrijft dat veel mensen met een verminderde lactaseactiviteit kleine hoeveelheden lactose redelijk verdragen.
| Situatie | Wei-concentraat | Wei-isolaat | Alternatief |
|---|---|---|---|
| Koemelkeiwitallergie | Niet geschikt | Niet geschikt | Erwten-, rijst- of soja-eiwit |
| Lactose-intolerantie | Vaak klachten | Meestal goed verdragen | Isolaat of lactosevrij product |
| Veganistisch dieet | Niet geschikt | Niet geschikt | Plantaardige eiwitten |
| Gevoelige darmen | Soms klachten | Minder klachten | Hydrolysaat of kleinere porties |
Voor mensen met lactose-intolerantie is wei-isolaat dus vaak een goede optie. Wie zelfs daarop reageert, kan kiezen voor een plantaardig eiwit of een product waaraan lactase is toegevoegd.
Let op dat sommige eiwitpoeders ook andere allergenen bevatten, zoals soja, gluten of noten via smaakstoffen. Het etiket vermeldt in de EU verplicht de veertien belangrijkste allergenen.
Nierziekte en andere medische aandoeningen
Voor gezonde nieren is er geen overtuigend bewijs dat een hoge eiwitinname schade veroorzaakt. Een overzicht van Martin, Armstrong en Rodriguez kwam tot de conclusie dat er geen reden is om bij gezonde mensen eiwit te beperken uit angst voor nierschade.
Bij chronische nierschade ligt dat anders. Internationale richtlijnen, zoals die van KDIGO, adviseren bij gevorderde nierfunctiestoornissen om de eiwitinname te beperken tot een niveau dat met de behandelaar wordt afgestemd. Een eiwitshake bovenop een al eiwitrijke voeding kan dan ongewenst zijn.
- Chronische nierziekte: eiwitinname afstemmen met nefroloog of diëtist
- Ernstige leverziekte met verhoogd ammoniak: eiwitinname onder medisch toezicht
- Fenylketonurie (PKU) en andere stofwisselingsziekten: alleen speciale medische voeding
- Jicht: wei is relatief purinearm, maar overleg bij aanvallen met de arts
Mensen met diabetes kunnen wei-eiwit meestal gebruiken, maar moeten weten dat wei de insulineafgifte stimuleert. Bij gebruik van insuline of sulfonylureumderivaten kan dat invloed hebben op de bloedsuikerwaarden; overleg met de behandelaar is dan verstandig.
Wie bepaalde antibiotica zoals tetracyclines of chinolonen gebruikt, of bisfosfonaten tegen botontkalking, moet weten dat calcium uit zuivelproducten de opname kan verminderen. Neem deze middelen met voldoende tijd tussen de eiwitshake.
Acne, kinderen en zwangerschap
Verschillende casusreeksen en kleinere studies, zoals die van Silverberg en van Pontes en collega’s, beschrijven een verband tussen het gebruik van wei-eiwit en het ontstaan of verergeren van acne. Het mechanisme loopt mogelijk via een stijging van insuline en IGF-1. Het bewijs is niet sterk, maar wie gevoelig is voor acne kan overwegen over te stappen op een ander eiwit.
Kinderen en jongeren hebben zelden een eiwitsupplement nodig. Een gevarieerde voeding levert meestal ruim voldoende eiwit, ook bij jonge sporters. Supplementen kunnen een gezond eetpatroon verdringen en zijn vaak gericht op volwassenen.
Tijdens zwangerschap en borstvoeding is een eiwitshake niet schadelijk, mits het gaat om een eenvoudig product zonder toegevoegde kruiden, cafeïne of andere actieve stoffen. Bij twijfel is overleg met verloskundige of arts verstandig.
Productkwaliteit en sportwedstrijden
Een minder bekend risico is vervuiling. In een internationaal onderzoek van Geyer en collega’s bleek een deel van de onderzochte voedingssupplementen, waaronder eiwitproducten, sporen van anabole steroïden te bevatten die niet op het etiket stonden. Voor wedstrijdsporters kan dat leiden tot een positieve dopingtest.
In Nederland biedt het NZVT-systeem van de Dopingautoriteit een manier om dat risico te verkleinen. Producten met dit keurmerk zijn per batch getest op dopinggeldende stoffen. Het blijft de verantwoordelijkheid van de sporter zelf wat hij of zij inneemt.
Ook de hoeveelheid eiwit kan afwijken van wat er op het etiket staat. Soms wordt het eiwitgehalte kunstmatig verhoogd met goedkope aminozuren zoals glycine of taurine, een praktijk die ‘amino spiking’ wordt genoemd. Een betrouwbaar merk met onafhankelijke analyses helpt dat te voorkomen.
Tot slot: wei-eiwit is een gemak, geen noodzaak. Wie voldoende eiwit uit gewone voeding haalt, hoeft geen shake te nemen.
Conclusies van de redactie
Wei-eiwit is voor de meeste gezonde volwassenen een veilige en effectieve manier om meer eiwit binnen te krijgen. Mensen met een koemelkeiwitallergie, een stofwisselingsziekte als PKU of gevorderde nierziekte moeten het echter vermijden of alleen onder begeleiding gebruiken.
Bij lactose-intolerantie is wei-isolaat vaak een goede oplossing. Bij acne, diabetesmedicatie of bepaalde antibiotica is aandacht en eventueel overleg nodig.
Kies een betrouwbaar product, bij voorkeur met NZVT-keurmerk als je aan wedstrijden deelneemt, en zie wei-eiwit als aanvulling op een gevarieerde voeding.
Verder lezen? Bekijk ook onze artikelen over erwteneiwit voor vrouwen, over het verschil tussen isolaat en concentraat en over eiwitbehoefte bij oudere sporters.
Literatuur
- Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI, et al. International Society of Sports Nutrition position stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20.
- Martin WF, Armstrong LE, Rodriguez NR. Dietary protein intake and renal function. Nutr Metab (Lond). 2005;2:25.
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2012 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney Int Suppl. 2013;3(1):1–150.
- Misselwitz B, Butter M, Verbeke K, Fox MR. Update on lactose malabsorption and intolerance: pathogenesis, diagnosis and clinical management. Gut. 2019;68(11):1891–1902.
- Silverberg NB. Whey protein precipitating moderate to severe acne flares in 5 teenaged athletes. Cutis. 2012;90(2):70–72.
- Pontes TC, Fernandes Filho GM, Trindade AS, Sobral Filho JF. Incidence of acne vulgaris in young adult users of protein-calorie supplements in the city of João Pessoa—PB. An Bras Dermatol. 2013;88(6):907–912.
- Geyer H, Parr MK, Mareck U, et al. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids—results of an international study. Int J Sports Med. 2004;25(2):124–129.
